Zabytki

To warto zobaczyć!

mapa

To warto zobaczyć:
1. Drewniany kościół parafialny p.w. Wszystkich Świętych z 1771 r.
2. Synagoga z II poł. XIX w.
3. Cmentarz Żydowski w Dąbrowie Tarnowskiej
4. Brama wjazdowa z 1697 r. z Herbem Lubomirskich "Śreniawą",
5. Pomnik Poległych Synów Dąbrowy w Parku Miejskim w Dąbrowie Tarnowskiej
6. Figura św. Jana Nepomucena z XVII/XIX w.
7. Cmentarz wojenny z I Wojny Światowej w Dąbrowie Tarnowskiej
8. Pamiątkowy obelisk
9. Izba Pamięci Żydów w Dąbrowie Tarnowskiej
10. Galeria – Muzeum Krzysztof Poloński
11. Muzeum Powiśla Dąbrowskiego
12. Kościół w Bolesławiu z XVII w. z nagrobkiem Ligęzów
13. Dwór w Bolesławiu z końca XVIII w.
14. Murowana Kapliczka Matki Boskiej Różańcowej z 1871 r. w Kannie
15. Kościół w Mędrzechowie
16. Figura przydrożna w Mędrzechowie z XVIII/XIX w.
17. Dworek w Mędrzechowie
18. Leśniczówka w Mędrzechowie z XVIII/XIX w.
19. Kościół Parafialny p.w. NMP w Gręboszowie,
20. Figura św. Jana Nepomucena w Gręboszowie z 1761 r.
21. Dawny Pałac Potockich w Borusowej z poł. XIX w.
22. Kamienna figura przydrożna w Hubenicach z poł. XVIII w.
23. Kościół p.w. św. Zygmunta w Żelichowie
24. Pomniki nagrobne z XVIII w. na gręboszowskim cmentarzu
25. Izba Pamięci mjr Henryka Sucharskiego w Gręboszowie
26. Klasycystyczno - neorokokowa brama z pocz. XIX w. w Brniu
27. Dwór „Owczarnia” w Oleśnie
28. Centrum Polonii - Ośrodek Kultury, Turystyki i Rekreacji w Brniu
29. Stajnia cugowa w Brniu
30. Aleja dojazdowa między majątkami Konopków w Brniu i dworem „Owczarnia”, z najstarszymi w regionie okazami dębów, mających już po około pół tysiąca lat
31. Fortyfikacje tzw. "okopy szwedzkie" w Podborzu,
32. Kościół parafialny p.w. św. Katarzyny w Oleśnie
33. Figura przydrożna w Oleśnie z XVII w.
34. Dom Malarek w Zalipiu
35. Zagroda Felicji Curyło w Zalipiu
36. Kościół w Zalipiu
37. Kościół w Radgoszczy z 1860 r., obok Kamienna figura z posągiem Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej
38. Dwór w Luszowicach z końca XVIII w.
39. Kościół parafialny p.w. św. Magdaleny w Szczucinie z 1680 r.
40. Plebania z XIX/XX w. w Szczucinie
41. Muzeum Drogownictwa w Szczucinie
42. Barokowa kapliczka przydrożna w Delastowicach z 1759 r.
43. Budynki przybramne w Szczucinie z I poł. XIX w. połączone bramą
44. Drewniana kapliczka w Lubaszu z I poł. XIX.
45. Cmentarz Żydowski w Lubaszu
46. Kamienna figura zwana "Markiem" z 1684 r. w Lubaszu

Fortalicjum Polowe („Okopy szwedzkie”)

          To, co mieszkańcy Brnia, Olesna i innych okolicznych wsi nazywają okopami szwedzkimi w rzeczywistości jest siedemnastowiecznym fortalicjum znajdującym się pośród rozłogu pól uprawnych w odległości około jednego kilometra na północny zachód od barokowego breńskiego ogrodu skrytym za gęstwą porastających je drzew ikrzewów tarniny.Na temat czasu i osoby, za sprawą której owo fortalicjom powstało, nie mamy żadnych dokładnych, potwierdzonych wiarygodnymi dokumentami archiwalnymi wiadomości. Dlatego dla ustalenia tego pozostaje nam opierać się tylko na analizie jego struktury i naszej znajomości historii Brnia oraz innych tego rodzaju obiektów. okopy2big"Okopy szwedzkie"

            Według utrzymującej się do dziś miejscowej tradycji owe „okopy” powstać miały za sprawą Szwedów w czasach ich najazdu na Polskę, czyli tzw. potopu w latach 1655-1660. Ku temu skłaniali się też niektórzy historycy sztuki, którzy wspominali o nich, ale nigdy ich nie badający, między innymi Ignacy Trybowski14. Według Kurpińskiego breńska fortyfikacja powstała około 1656 r. za sprawą ówczesnego właściciela Brnia i związanego z nim kluczem wsi,  który będąc starostą żywieckim stanął na czele powstania przeciwko Szwedom. Miała ona pełnić rolę refugium, w którym mogli chronić się mieszkańcy okolicznych wsi wraz z żywym inwentarzem w razie zagrożenia ze strony obcych wojsk. A jest to obecnie jedyny już tego rodzaju zabytek dawnego budownictwa obronnego na terenie Małopolski, którego wartości historycznej i krajobrazowej nie sposób dziś przecenić.

            Fortalicjum owo założone zostało pośród rozległych mokradeł rozciągających się od Brnia, po Olesno, Ćwików i Dąbrówki Breńskie. Zgodnie z ówczesnymi zasadami obowiązującymi w budownictwie obronnym i na wzór powstałych w początkach XVII w. potężnych murowanych fortec bastionowych w Wiśniczu (1613-1621), Krzyżtoporze (1621-1640 i Łańcucie (1629) nadano mu kształt wielkiego pięcioboku, którego dłuższa oś założona na kierunek południowy wschód - północny zachód ma 250 m długości, a krótsza, prostopadła do niej 225 m. Tworzyło je pięć usypanych z gliny i ziemi narożnych bastionów, na których ustawiane były działa oraz pięć łączących je ziemnych kurtyn o ponad stupięćdziesięciometrowej długości, mających u podstawy do ośmiu metrów szerokości i około trzech metrów wysokości, otaczających rozległy majdan. Na północno-zachodnim bastionie znajdowała się murowana działobitnia z ukrytą w nim, zachowaną do dziś kazamatą, służącą jako skład kul armatnich i prochów. Zbudowana na planie równoramiennego krzyża ma ceglaną strukturę ścian (cegły palcowane o średnich wymiarach 27,7 x 13,2 x 8,7 cm, ścianach w „polskim” układzie główkowo-wozówkowym na zaprawie wapienno-piaskowej) i pięć niewielkich komór. Z nich środkową nakrywa ceglane, uzupełnione kamiennymi klińcami sklepienie kopulaste, a cztery komory boczne ceglane także sklepienia kolebkowe. Gabaryty i sposób układania owych cegieł jest typowy dla budowli powstałych w XVIII w. A trzeba też wiedzieć, że bezpieczeństwo chroniących się w nim ludziom zapewniały nie tylko otaczające je mokradła oraz wzmocnione palisadą jego masywne bastiony i kurtyny z ustawionymi na nich działami, ale także otaczająca je szeroka na około osiem metrów fosa zasilana wodą doprowadzaną rowem przepływającej przez Olesno rzeczki Oleśnianka Przy czym jedyny dostęp do niego stanowiła droga idąca od strony Brnia grzbietem wąskiej grobli oraz znajdująca się zapewne w kurtynie południowej warowna brama. Tak ukształtowane fortalicjum breńskie to dziś podręcznikowy przykład twierdzy polowej w skali kraju i jeden z nielicznych w powiecie dąbrowskim dokumentów epoki, w której powstało.

           Przypuszczalnie jeszcze Stanisław Czartoryski osuszywszy mokradła otaczające fortalicjum założył na jego majdanie folwark, określony w inwentarzu dołączonym do dokumentu kupna dóbr breńskich przez Konopków jako „Nowy Okop”, a na planie katastralnym z 1848 r. jako „Okop Wielki”, który i w dziewiętnastowiecznych dokumentach zwany był „Nowym Okopem”. Fakt ten zdają się także potwierdzać występujące w licu ścian jednej z komór przemurowania z cegły „saskiej” o wymiarach 26 x 13 x 4,5, charakterystycznej dla drugiej i trzeciej ćwierci XVIII w. Świadczyć to może o tym, że w tamtym czasie breńskie refugium uważano za przydatne nie tyle jako obiekt obronny, ale jako obiekt cywilny. Ale już znacznie wcześniej na jego majdanie znajdowało się jakieś gospodarstwo. Zaświadcza o tym zapis znajdujący się w jednej z ksiąg metrykalnych parafii w Oleśnie: „W 1730 r. zmarła Jadwiga Trelina de Antigua Zamek” (ze starego zamku). 



A.B. Krupiński, „Studium historyczno – konserwatorskie barokowego ogrodu, zespołu dworsko – parkowego w Brniu gmina Olesno i ich otoczenia”.

Synagoga w Dąbrowie Tarnowskiej

Synagoga w Dąbrowie Tarnowskiej

Od czerwca 2012 roku mieszkańcy Powiśla i turyści mogą odwiedzać Ośrodek Spotkania Kultur, czyli odnowioną dawną synagogą chasydzką, która istnieje już od 150 lat!

Synagoga w Dąbrowie Tarnowskiej jest największą zachowaną synagogą w województwie małopolskim. Znajduje się przy ulicy Berka Joselewicza. Została zbudowana w drugiej połowie XIX wieku według projektu żydowskiego architekta i inżyniera Abrahama Goldsteina. Głównym fundatorem był Ajzyk Stern. Najbardziej prawdopodobna data zakończenia jej budowy to 1 kwietnia 1863, co wynika z korespondencji prowadzonej pomiędzy fundatorem Izaakiem Sternem, a stolarzem Joselem Süssem, wykonawcą 14 okien i 2 drzwi dla synagogi. Prace budowlane i wykończeniowe przy niej trwały w latach 1855-1860. Murowany z czerwonej cegły z użyciem kamienia budynek synagogi wzniesiono na planie prostokąta, w stylu eklektyczno-klasycystycznym z licznymi elementami mauretańsko-orientalnymi. Jest jednonawowa, niepodpiwniczona, czteroprzęsłowa, z przęsłem frontowym szerszym od pozostałych. Na parterze mieszczą się dwa przedsionki rozdzielone sienią, a w kondygnacjach wyższych babińce z widokiem na główną salę modlitewną. Budynek o powierzchni 610 m2 posiada kubaturę wynoszącą 8500 m3. We wnętrzu synagogi zachował się bogaty wystrój malarski, gdzie polichromie przetrwały w głównej sali modlitewnej, a ponadto w sieni przejściowej i na dwóch kondygnacjach babińca

Podczas II wojny światowej hitlerowcy zdewastowali synagogę, następnie urządzili w niej magazyn, który funkcjonował do 1970 roku. Jej stan techniczny ciągle się pogarszał.

W 2009 roku samorząd Gminy Dąbrowa Tarnowska otrzymał dotację, która została przyznana w ramach Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013, współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Dzięki dofinansowaniu wykonana została kosztowna renowacja architektoniczno-konserwatorska i budowlano-wykonawcza. Prace odebrano w kwietniu 2012 r.

Ten zabytkowy obiekt w efekcie przyniósł nową jakość w kulturze dąbrowskiej. Stał się też ważnym i ciekawym miejscem na mapie turystycznych atrakcji w skali Małopolski, a nawet całej Polski. W murach tego fascynującego zabytku powstał Ośrodek Spotkania Kultur.

Synagoga 2aSynagoga 1a

 

ŻRÓDŁO:
www.dabrowatar.pl
www.wikipedia.org

Brama wzjadowa do zespołu dworsko-parkowego w Brniu

Brama wzjadowa do zespołu dworsko-parkowego w Brniu stanowi cenny obiekt sama w sobie. Jest to murowana, trójarkadowa brama pochodząca z połowy XVIII wieku. Została wzniesiona w stylu poźnobarokowym. Trójkątne zwieńczenie głównej arkady zostało opatrzone herbem rodu Konopków. Do dnia dziejszego zachowała się również część ogrodzenia wraz z stalowymi kratami.

 

brama bren 1 
 brama bren  1

 

Brama barokowa do pałacu Lubomirskich

Brama wjazdowa z 1697 r. z Herbem Lubomirskich „Śreniawą”

 

Najstarszym, a zarazem najpiękniejszym zabytkiem architektury w Dąbrowie Tarnowskiej jest barokowa brama wjazdowa, przez którą wjeżdżało się kiedyś na wielki dziedziniec, rozciągający się przed nie istniejącym od stu pięćdziesięciu już lat pałac Lubomirskich.

 

Zamek w Dąbrowie Tarnowskiej wzniósł na początku XVII wieku kasztelan sandomierski, Mikołaj Spytko Ligęza herbu Półkozic. Wskutek małżeństwa córki Mikołaja Ligęzy z marszałkiem Jerzym Lubomirskim, Dąbrowa weszła w skład latyfundium Lubomirskich. Nowi właściciele w roku 1697 rozpoczęli gruntową przebudowę i rozbudowę zamku w pęłną przepychu barokową rezydencję magnacką. W tym celu sprowadzili słynnego architekta Tylmana z Gameren. O bogactwie rezydencji niech świadczy fakt, że nad największą marmurową salą balową znajdował się szklany sufit a na nim rodzaj akwarium z egzotycznymi rybami. Z powodu olbrzymich długów zamek wystawiono na licytację i tym sposobem przeszedł on w ręce rodziny Stojowskich. Jeszcze wtedy pałac był pełen przepychu i świetności, a włoskie malowidła zdobiły sklepienia komnat. W 1858 r. - pałac już nie istniał, ale zachował się dokładny jego opis, sporządzony przez ostatniego właściciela - Stanisława Stojowskiego. Pałac miał dwa, bardzo wysokie piętra i składał się z blisko 30 sal i pokoi. Można było w nim wydzielić 3 części: korpus i dwa skrzydła boczne połączone w czworobok ogrodzeniem. Miał wymiary 66 x 27 m. Frontowa elewacja ozdobiona była kamiennymi posągami królów polskich, naturalnej wielkości. Fasady były urozmaicone dużymi kamiennymi altanami. Ku bramie wybiegały potężne schody, dolne stopnie mierzyły aż 18 m długości! Biegły one na piętro korpusu do wielkiej sali marmurowej. Balustrady schodów zdobiły mitologiczne posągi. W sali marmurowej znajdowało się 20 kolumn o czerwonych trzonach na białych postumentach. Ściany wyłożone były sztukaterią, sklepienie pokrywało malowidło, a środek posadzki ułożony był w gwiazdę z czerwonego marmuru. W sali tej znajdowały się także stylowe kominki, kryształowe lustra, kamienne portale i inne ozdoby. Balkonem można było wyjść do ogrodu. Wykonany był on w stylu włoskim i prowadził ku rzece Breń. W ogrodzie znajdowały się prócz pięknych roślin także posągi, wazony, sadzawki, wodotryski. Dalej, za rzeką mieścił się zwierzyniec
W 1965 r. - na dawnym wzgórzu zamkowym ukończono budowę kościoła w stylu neoklasycystycznym wg projektu Zbigniewa Wzorka. Podobno były jeszcze wtedy widoczne resztki murów pałacowych. Podczas rabacji w 1846 zwanej "rzezią galicyjską" zamek został ograbiony i poważnie uszkodzony. Dzieła zniszczenia rezydencji dokonał rok później pożar. To co pozostało rozebrano i wykorzystano jako materiał budowlany. W 1858 roku pałac już nie istniał, pozostała tylko brama wjazdowa wkomponowana w ogrodzenie kościoła, stojącego na miejscu pysznej rezydencji. Pozostały również spore fragmenty parku pałacowego służące dziś mieszkańcom jako miejsce odpoczynku. Kształt bramy był na wzór francuskiego Łuku Triumfalnego. Na górze ma herb Lubomirskich- Szreniawą. Po bokach bramę zdobią kamienne rzeźby.

 

 brama 7 szkic bramy Szkic bramy - autor nieznany (regiopedia.pl)

 

zamek dabrowa

Zamek od strony południowej. Litografia z rys. M.R. Stęczyńskiego z ok. 1846 r.

Zobacz galerię fotografi tego pięknego zabytku architektury.

Żródła: http://malopolskie.regiopedia.pl http://zamki.res.pl/dabrowa.htm

Więcej artykułów…

  1. Kościoły Powiśla Dąbrowskiego